Bilimsel Araştırmada Kullanılan Teknikler Nelerdir? Bir Mühendis Gözünden Bakış
Merhaba! Bugün, günlük hayatta düşünmeye fırsat bulamadığım ama kafamda sürekli dönüp duran bir konuya odaklanacağım: Bilimsel araştırmada kullanılan teknikler nelerdir? İster inanın, ister inanmayın, ben de İzmir’de yaşayan 25 yaşında bir genç olarak, bir yandan mühendislik okurken bir yandan sosyal bilimlere olan ilgimi de hiç kaybetmedim. Bazen kendimi laboratuvarda bir deney yaparken, bazen de arkadaş ortamında “bilimsel” espriler yaparken buluyorum. İşte bu yazı, tam olarak bu ikisinin arasındaki “normal” halimden doğuyor.
Bilimsel araştırmalar deyince, herkesin aklına deneyler, hipotezler ve veriler gelir. Ama bu sürecin içine girip de bir de o ilginç teknikleri araştırmaya başladığınızda, işin aslında çok daha derin olduğunu fark ediyorsunuz. O yüzden, bilimsel araştırmada kullanılan teknikler nelerdir diye sorarken, hemen herkesin kafasında bir “beyaz önlüklü bilim insanı” imajı belirmiyor mu? Ama bana sorarsanız, bazen en ilginç bilimsel teknikler, akademik dünyadan uzak yerlerde, sıradan bir arkadaş sohbeti arasında keşfedilir!
Hipotez Kurmak: Benim Huzursuz Yatakta Gece Düşüncelerim Gibidir
İçimdeki mühendis, biraz fazla teorik bir insan olduğu için, bilimsel araştırmada kullanılan teknikler nelerdir sorusuna ilk verdiği cevap her zaman hipotez kurmak olmuştur. Gerçekten de her bilimsel araştırma, bir hipotezle başlar. Ama gelin, biraz daha eğlenceli bir şekilde ele alalım.
Düşünün, bir gece yatağınızda mışıl mışıl uyumaya çalışırken, aklınızda binbir türlü düşünce dönmeye başlar. İşte o an, hipotez kurmanın bilimsel yolu gibi bir şeydir. Mesela, gece uyumadan önce kendinize sorarsınız: “Acaba bu gece rüyamda bir kanguru beni kovalar mı?” İleri düzeyde bir bilim insanı, her zaman böyle bir soruyu sormaz. Ama işte benim gibi, her şeyi fazlasıyla düşünen biri için, gece uyumadan önce kurduğum küçük teoriler, gündelik yaşamın bir parçasıdır.
Bununla birlikte, hipotez kurmak bir araştırma sürecinin ilk adımıdır. Araştırmacı, bir olayın ya da durumun açıklamasıyla ilgili varsayımlar geliştirir ve bu varsayımlar üzerine araştırma yapar. Ama genellikle bu varsayımlar, sabah kalkıp kahve içmeye başlar başlamaz uçar gider, değil mi? İç Sesim: “Bunlar hep gece düşlerinin etkisi… Hadi bakalım, teorinin doğruluğunu test et!”
Deneyler ve Gözlemler: Ya Kafamda Gerçekten Kanguru Varsa?
Herkesin kafasında bir deney imajı vardır. Kimisi beyaz önlüklü, kimisi de sıfır noktasında bir matematiksel modelle uğraşan biri olarak düşünür. Ama deneyler ve gözlemler, araştırmaların olmazsa olmazıdır. Diyelim ki, kanguru teorisini test etmek istiyorsunuz. Tabi ki, öncelikle bunun bir şekilde gözlemi yapılmalı. Yani, her şeyin bir deneyi olmalı! Yani aslında bilimsel araştırmada kullanılan teknikler nelerdir sorusunun cevabı, deney yapma becerisinde gizlidir.
Deneyler sadece fiziksel dünyada değil, insan davranışlarını anlamaya yönelik yapılan psikolojik deneylerde de geçerlidir. Mesela, “Eğer insanlar sabahları 7:30’da kalkarsa, güne nasıl başlarlar?” gibi bir deney tasarlayabilirsiniz. Benim de arkadaşlarım arasında hep bu tür deneysel konuşmalar geçer. “Şu şarkı çalarsa, mutlaka dans etmeye başlarsınız!” gibi.
İç Sesim: “Ya birden aklıma geldi! Bu kanguru hikayesi gerçekten test edilmeli. Ama önce bir araştırma yapalım, bakalım Kanguru benim rüyamda nerelere gider?”
İstatistiksel Analiz: Anlamlı Sonuçlar, Ama Biraz Kaotik
Şimdi işin içine biraz istatistik giriyor. Bilimsel araştırmada kullanılan teknikler nelerdir sorusunun en önemli cevaplarından biri de istatistiksel analizdir. Araştırmacılar, topladıkları verileri anlamlandırmak için istatistiksel analiz yaparlar. Ama bu kadar verinin içinde kaybolmak da çok kolay!
Bir araştırma yapıyorsunuz, verileri topluyorsunuz, ama bu verilerin ne kadar güvenilir olduğunu anlamadan sadece görsel olarak bakmak, işin içine karmaşık bir hata katmanı ekler. Şimdi içimdeki mühendis devreye giriyor ve bana diyor ki: “Yani, veriler ortada, anlamlı bir şey çıkaramazsan bile, istatistiksel analizle her şeyi sayısal hale getirebilirsin!”
Bunu düşününce, aslında yaptığım bazı “gündelik deneyler” de istatistiksel analizle anlamlı hale gelebilir. Mesela, her sabah aynı saatte kahve içmeye başlarsam, gerçekten de daha verimli olabilir miyim?
İç Sesim: “Belki de her şeyin matematiksel bir cevabı vardır. Ama bazen bu cevaplar, biraz kaotik olabiliyor…”
Sonuç: Bilimsel Araştırma, Yaşamın Kendisi Gibi
Sonuç olarak, bilimsel araştırmada kullanılan teknikler nelerdir sorusunu yanıtlamak, her zaman sayısal verilerle sınırlı değildir. Hipotez kurmak, deney yapmak, gözlemler yapıp sonuçları analiz etmek gibi teknikler, günlük yaşamımızda da karşımıza çıkar. Hayat, tam da bilimsel bir araştırma süreci gibi. Her an, her düşündüğümüz şeyin bir hipotez olduğu ve her hareketimizin bir deney olduğu bir alan. O yüzden, bir sonraki akşam kahvemi içerken, belki de “Bu gece rüyada kanguru görmek olasılığı nedir?” sorusunu sormak, bilimsel bakış açısının ta kendisi olabilir.
Sonuçta bilim, esprili ve komik bir bakış açısıyla da çok daha eğlenceli hale gelebilir, öyle değil mi?